Siemriep - Tất cả huyền thoại gói gọn trong 1 ngày (Phần 3)

Thánh địa Banteay Srei - nóng bỏng và dịu dàng

Banteay Srei được xây dựng cuối thế kỷ thứ 10, dưới triều vua Jayavarman 5. Tương truyền ngôi đền được xây để thờ thần Shiva – một trong những vị thần tối cao của Ấn Độ giáo. Trong phái Smarta, Shiva được coi là một trong năm hình thức nguyên sơ của Thượng Đế và thường được thờ cúng dưới hình thức Shiva linga. Thần Shiva còn là đấng toàn năng lưỡng tính, vừa hủy diệt và sáng tạo.

Ngôi đền Banteay Srei hay còn được gọi là Tribhuvanamahesvara trực thuộc quần thể Angkor, tọa độ 13,59 độ vĩ Bắc, 103,96667 độ kinh Đông. Xưa kia, xét theo phương diện địa lý, phong thủy, ngôi đền luôn được bao bọc bởi một con hào dài hàng trăm cây số giữa khu rừng rậm âm u mênh mông. Nó ôm lấy ngôi đền rồi thẳng tiến ra sông Mekong. Tương truyền rằng trước đây, người Ấn Độ cũng từng nhận Banteay Srei là ngôi đền của tổ tiên họ.
Ngôi đền Banteay Srei tuy bé nhỏ về diện tích so với các quần thể khác của Campuchia, nhưng tính nghệ thuật ở các tượng hình điêu khắc kỹ thuật chạm trên đá sa huỳnh đỏ được đánh giá rất cao. Sau thời gian nằm ngủ yên trong rừng, tưởng như ngôi đền vĩnh viễn bị chìm vào quên lãng sau hàng trăm năm liên tiếp cùng chung số phận với hơn 45 ngôi đền khác trong quần thể Angkor. Thời gian bị lãng quên đã làm ngôi đền đổ nát, bị các rễ cây cổ thụ quấn chặt vào các di tích.



Muốn đi vào khu trung tâm của ngôi đền Banteay Srei, bạn phải đi qua những bức tường thành bằng đá ong và đá sa thạch đã sụp đổ.  Trong đống đổ nát ấy chỉ còn lại những khung cửa đổ nát và nhiều tháp Isvarapura chơ vơ. Người Campuchia quản lý cổ vật nằm rải rác trong đống đổ nát bằng cách ký hiệu các con số lên mặt đá.

Đến Banteay Srei, nghe câu chuyện thú vị về một nhà văn Pháp. Ông là nhà văn André Malraux nổi tiếng với các tác phẩm như “Thân phận con người”, “Thời khinh bạc”, “Những kẻ chinh phục”... Thế kỷ 14, Banteay Srei được đánh thức bởi các nhà khảo cổ người Pháp đã tổ chức cùng cư dân bản địa một hành trình xuyên rừng lần tìm ngôi đền bị quên lãng. Cũng vào thời đó, một số cổ vật Đông Dương quý hiếm đã xuất hiện nhiều tại các cửa hàng đồ cổ và phòng bán đấu giá tại châu Âu. Các đồ cổ này ngày càng được giá khiến cho một nhà văn là André Malraux để ý tới điều này.
Lúc đó Malraux chỉ mới 22 tuổi đã quyết tâm làm cuộc thám hiểm khảo cổ Banteay Srei đang còn hoang phế. Chỉ tượng quý hiếm, các phù điêu tinh xảo, tổng cộng khoảng một tấn hàng hóa. Trong hành trình trở về Nam Vang theo đường thủy, Malraux cùng đồng sự đã bị bắt và đưa ra tòa truy tố về tội tháo gỡ lấy trộm di tích cổ. Ông bị kết án một năm tù treo. Một tấn hàng cổ vật đã được hoàn trả lại nhà nước thuộc địa. Sau này André Malraux trở thành Tổng trưởng Văn hóa Pháp luôn đấu tranh giải phóng con người khỏi sự bất công, đàn áp, chiến đấu cho những gì mà ông gọi là “công bằng xã hội”.

Những năm sau đầu thế kỷ 20, muốn đi thăm ngôi đền này phải có giấy phép và có người hộ tống bởi đường đi nguy hiểm giữa rừng, bởi mìn hoặc... cướp. Năm 1940, có lẽ người Việt Nam đầu tiên viết về chuyến đi thăm Banteay Srei giữa rừng hoang là nhà văn hóa, nhà văn, nhà khảo cổ học Vương Hồng Sển, người mang ba dòng máu Việt, Hoa, Miên. Ông đã ghi nhận rằng ngôi đền đã được phục hồi gần như nguyên vẹn do trường Viễn Đông Bác Cổ (École Francaise d’Extrême Orient) dựng lại bằng các vật liệu cũ chặn lại sự phá phách của thiên nhiên, thời gian và con người. Sau đó là nhà văn hóa Nguyễn Hiến Lê năm 1943 đã từng đi thăm quần thể Angkor và đền Banteay Srei và ông đã viết về BS trong cuốn sách có tên “Đế Thiên Đế Thích”.

Sau khi đi qua ba lớp thành, bạn sẽ được chiêm ngưỡng những nét tinh xảo của các bức phù điêu, minh họa các tích cổ được chạm khắc trên đá ong, đá sa thạch tạo nên các vòm cửa có giá trị tuyệt vời về kiến trúc nghệ thuật. Ngay cả trên các mi cửa (lintel) đều có những điêu khắc tỉ mỉ, tầng tầng lớp lớp nhưng rõ nét đến từng chi tiết. Đặc biệt có nhiều hoa văn búp sen bé tí xíu, lớp cánh tinh xảo.

Trung tâm của đền là một quần thể gồm 3 đền thờ: Đền phía Bắc thờ thần Vishnu, đền Trung tâm và đền phía Nam thờ thần Shiva. Trong khu vực này, có nhiều pho tượng gãy tay, cụt đầu... như tượng thần Vishnu và Laksmi bị cụt đầu tọa trên lưng bò. Nhìn các bức tượng khá mới bởi chúng chỉ là bản sao của các pho tượng nguyên thủy hiện đang được giữ lại trưng bày và bảo quản tại Bảo tàng Quốc gia Phnom Penh.

Làm sao có thể thấu hiểu hết ý nghĩa của từng hoa văn Banteay Srei nhỉ, làm sao có thể biết được pho tượng là vị thần nào, biểu tượng của chúng nói lên điều gì. Điều đó trở thành khao khát với mỗi người trong nhóm chúng tôi, ai cũng tự nhận thấy rằng kiến thức còn quá hạn hẹp, thời gian còn quá ít để có thể nhận rằng ta đã biết, đã hiểu.

(thông tin về bài được sưu tầm từ nhiều nguồn, hình ảnh của mình)